1995 Май

Тарихчы Гасым Мансуровныћ ГУЛАГтан язган хаты

Тарихчы Гасым Мансуровныћ ГУЛАГтан язган хаты

Мансуров Гасыйм Гата улы (1894-1955) Вятка губернасы, Ђгерќе љязенећ (хђзер Татарстан­ныћ Ђгерќе районы) Тирсђ авы­лында туган. Башта Иж-Буби мђдрђсђсен, соћыннан Ижауда 4 еллык училище тђмамлаган. Укы­тучы, совет чорында татар газета­ларында мљхђррир, љяз идарђлђрендђ ќаваплы хезмђткђр, ђ 1920 елдан башлап Татарстан НКВДсы каршындагы Уголовный розыск идарђсе башлыгы. 1922 ел­да Г. Мансуров - "Коммунисти­ческий путь" журналы ќитђкчесе, 1924 елда - Татарстан Халык ко­миссарлары Советы рђисе урынба­сары. М.Солтангалиевне Сталин каршында яклаучы буларак, дђњлђт хезмђтеннђн читлђштерелђ. Њзђк нђшрияткђ књчеп эшли. Биредђ ул тулысынча фђнни-тикшеренњ эшенђ бирелђ. Татар­ларныћ XX йљз милли џђм рево­люцион хђрђкђтлђренђ багышлан ган "Татар провокаторлары" (1925), "Беренче революция елларында та­тарлар" (1926) дигђн хезмђтлђр яза.

1929 елныћ августында Г. Мансуров партиядђн чыгарыла, 28 декабрьдђ кулга алына џђм Солов­ки утравына 10 елга сљргенгђ ќи­бђрелђ. Азат ителгђннђн соћ Муром шђџђрендђ яши.

Укучыларыбыз игътибарына Г.Мансуровныћ лагерьдан гаилђ­сенђ язган бер хатын тђкъдим итђбез. Хатныћ эчтђлегенђ кара­ганда, ул якынча 1932 елныћ май аенда язылган булырга тиеш.

 

Разыя!1

Сагынып књп сђлам. Лагерьга килгђч њзећђ љч хат язган идем, алгансыздыр дип уйлыйм. Њзећнђн хат алганым юк. Посылкаларыћ тап­шырылды. Хат алсам, тагы да књћелле булыр иде. 17 апрельдђ алган по­сылкада шушы ђйберлђр бар иде: књп кенђ сухари, бер кадаклап2 конфет, мятный лепешка, май, 3 кадаклап шикђр, бер кисђк сабын, 2 катушка ќеп.

27 апрельдђ алган посылкада сухари, бер кадаклап шикђр, бер бан­ка шпрот, 2 кисђк бит сабыны, Арсланнан3 кђгазьгђ тљргђн ике конфет килде. Ќаным, посылкаларыћ љчен сића зур рђхмђт. Посылкалардан исђн икђнећне џђм адресыћнан икенче фатирга књчкђнећне аћладым4.Бу хатны яћа адрес белђн язам. Адресыћны тулы итеп хатта язарсыћ. Апрель башында язган хатымны иске адрес белђн ќибђргђн идем.бњлмђ номерын 406 дип язган идем, тапшырылдымы? Ђйтеп яз. Арсланнан књчтђнђч алгач тагын да књћелле булып китте. Шатлыгым эчемђ сыеша алмады, књчтђнђчне иптђшлђргђ дђ књрсђтеп, шатлыгымны алар белђн бњлештем.

Разыя, мин тагы бер кат синнђн шуны њтенђм: мића посылка ќибђрђм дип, ќан кисђгем, кысылып нужа књрмђ, авызыћнан љзеп мића ќибђрмђ, бигрђк тђ кибет сухарие, конфет шикелле кыйбат нђрсђлђр ќибђреп рас­ходланма. Айга бер мђртђбђ аз-маз май, шикђр, йортта пешкђн ђйберлђрдђн ясалган сухарилар ќибђреп торсаћ, бик яхшы булыр. Љс-баш, књлмђк-ыштаннар ќибђрђ књрмђ. Биредђ џђммђсен дђ бирђлђр. Књрешкђндђ њзем­нећ књлмђк-ыштаннардан књбесен сића биреп ќибђрергђ туры килђ. Ап­рель башыћда язган хатымда синнђн берничђ китап ќибђрњне сораган идем. Хђзергђ син шул китаплардан икесен-љчесен генђ ќибђр. Китаплар књп булса, аларны ташып йљрње читен була дип уйлыйм. Мића хђзергђ Айхенвальд џђм Угримовныћ электричество турындагы дђреслеклђрен, ни-месчђ уку китаплары ќибђрсђћ ќитђр. Хђзергђ бњтђн китаплар ќибђрми тор. Китапларны кешедђн алырга кара. Сатып алырга табып булмас, аннан соћ кыйбат булыр.

Кыйбат булсалар, берђр генђ китап ќибђр. Књрешњ сораганым юк ђле. Књрешергђ рљхсђт бирсђлђр, хђбђр итђрмен. Миннђн хђбђр алмыйча торып, килергђ чыга књрмђ. Минемчђ, 2-3 сђгать кенђ књрешњ бирсђлђр, юлда килеп расходланып йљрњ файдасыз кебек тоела. Њзећ уйлап карарсыћ тагы. Син Дьяковка кереп џђм башка кешелђр белђн личный књрешњ ту­рында сљйлђш. Ђгђр лично књрешергђ рљхсђт бирсђлђр, мића телеграмм су­гарсыћ. Син кайчан отпуска аласыћ? Ни вакытта књрешергђ килђ аласыћ? Рљхсђт бирсђлђр, Арсланны алып килђ алырсыћмы?Аны алып килсђћ, зур мђшђкать булмасмы? Юл мђшђкатьле булмасмы? Арсланны алып килњгђ ничек карыйсыћ? Минем љчен, ќаным, ватылма, минем тормышым начар тњгел, эшли торган эшем ќићел вђ њземђ ућайлы эш. Эшлђгђнемне башлыкларым яраталар. Кулымда 2-3 айлык акчам да бар. Бљтен кардђшлђргђ аеруча сђлам. Ђнигђ сагынып аеруча сђлам. Хат ешрак язып тор. Вера Николаевнага сђлам, аныћ кайгысын уртаклашам. Њзећнећ, Ар­сланныћ џђм ђнинећ карточкаларын ќибђр. Арсланны яћадан тљшерт. Ђгђр њзећ тљшђргђ ќитешмђсђћ, иске карточкаларыћнан берђрсен ќибђр. Ђй, ќан кисђгем, њзећнђн матуррак берђр хат алсам, никадђр бђхетле булыр идем. Арсланны кысып њп, књћелећне тљшермђ, бђхетле яшђ. Сау бул.

Њзећне њбеп: Гасыйм Мансуров.

 

Адресым:

Станция Сорокская Муром ж. д. 7-е отд. СЛАГ

заключенному Гасыму Гатаевичу Мансурову.

 

Искђрмђлђр:

1.Разыя Галиљскђр кызы Сђгыйтова (1900-1993) - Г. Мансуровныћ хатыны. Мђскђњдљ В.И.Ленин исемендђге њзђк китапханђдђ фђнни хезмђткђр булып эшлђгђн.

2. Кадак - њлчђњ берђмлеге - 400 гр.

3. Арыслан, 1923 елда туган, Г. Мансуровныћ бердђнбер улы. 1943 елныћ 12 гыйнваренда Сталинград сугышында батырларча џђлак булган.

4. Г. Мансуров, кулга алынганчы, гаилђсе белђн, дђњлђт идарђсе системасында эшлђњче фа­тирсыз башка хезмђткђлљр кебек њк, "Националь" кунакханђсенећ бер бњлмђсендђ яшђгђн.

 

Фђиз Сукталиев публикациясе