2005 2

Тирђн тамырлар

Татар шђќђрђлђрен љйрђнђ башласаћ, кић ябалдашлы, књп ботаклы нђсел агачларыныћ тљп кђњсђсеннђн тљшђ-тљшђ борынгы бабаларыбыз янына да ба­рып чыгабыз. Миллђтебезгђ элек-электђн иман џђм мђгърифђт нуры чђчкђн, ватаны­быз њсешенђ зур љлеш кертеп килгђн шун­дый борынгы нђсђплђрдђн берсе — Фарук Габделхак улы Садыйков нђселе.

Исеме Татар энциклопедиясенђ кергђн Фарук ага—танылган партия џђм совет эш-леклесе, заманында хезмђт иялђре депутат­ларыныћ Зђй районы Советы Башкарма комитеты рђисе, КПССныћ Саба райкомы беренче секретаре, 1961-1978 елларда КПСС Њзђк Комитетында ќаваплы эштђ (соћгы берничђ елны — партия Њзђк Коми­теты инспекторы вазифасында), аннан соћ алты елга якын партиянећ Татарстан љлкђ комитеты секретаре булып эшлђгђн...

XIX гасырныћ мђшџњр татар галиме, тарихчы, философ џђм мђгърифђтче Шиџа­бетдин Мђрќани «Мљстђфадел-ђхбар фи ђхвали Казан вђ Болгар» (Казан џђм Болгар турында файдаланылган хђбђрлђр) исемле китабында (Казан, 1897 ел) Садыйковлар-ныћ 6 буынын язып калдырган. Китапныћ 205-206 битлђрендђ менђ мондый мђгъ­лњмат бирелгђн: «Мелла Ђхмђд бине Ихсан бине Гомђр Кадермђт бине Сђед бине Ирмђн бине Исђнкол ђл-Мђмсђви. Чыгышы белђн Ташкичњ књр-шесендђге Мђмсђ исемле авылдан. Атасы мелла Ихсан би­не Гомђр Бљре башы авылын­даI имам булып гомер итте џђм шунда вафат булды. Анасы — мелла Шђм­сетдин бине Хи­саметдин бине Габделхђмид ђс-Сабавый кы­зы — Сђлимђ-ќан исемле ха­тын, мелла Ќђ-малетдиннећ сећлесе». Шиџабетдин Мђрќани язганга ка­раганда, Ђхмђт Ихсан улы мелла Фазыл ва-фатыннан соћ Мазар башы авылындагы таш мђчеттђ имам-хатыйп џђм мљдђррис булган. Ул Мђчкђрђ мђдрђсђсендђ белем алган џђм бик яшьлђй хђлфђ булып эшли башлаган. Энелђре Мљхђммђди белђн Бор-џанетдин, тагын бик књп муллалар аныћ шђкертлђре булган. Ђхмђтнећ гомере кыс­ка була. Ђтисе Ихсан мулла 1821 елда ту­ган булса, улы Ђхмђт вафат булганда, ягъ­ни 1870 елда, аћа нибары 49 яшь була.

Ихсан хђзрђтнећ хатыны Сђлимђќан абыстай да атаклы муллалар нђселеннђн. Бу нђсел турында да Шиџабетдин Мђрќани ќентекле язып калдырган: «Мелла Габдел­хђмид бине Динмљхђммђд бине Шыгай бине Мљхђммђд бине Акман бине Илкђй бинеДу-лаќан бине Ђйюб шђех бине Хуќа шђех бине Юллык шђех ђс-Сабавый. Саба хал­кыннан. Бу авыл дђњлђт оешмаларында Мђмђт исеменђ бђйлђп искђ алынганлыктан, бу урынга башлап килеп урнашкан кеше Мђмђт бине Акман дип уйланыла. "Дула-ќан хафиз гасырында руслар Казанны ба­сып алганнар",—дилђр... Мелла Габделхђ-миднећ Габделкђрим, Габделгаффар, Габ­дессаттар, Ђхмђд, Сђйфулла, Фђйзулла, Нигъмђтулла џђм Хисаметдин исемле угыл­лары була. Мелла Сђйфулла — Салавычта имам џђм мљдђррис; мелла Фђйзулла — Сабаныћ тау башындагы дњртенче мђчетендђ имам; Ђхмђд — ќамигъ мђчеттђ, ђ оныгы мелла Габделвђли бине Габделкђрим бине Габделхђмид Сабаныћ иске таш мђчетендђ имам була. Икенче оныгы - мелла Мљхђммђд Ђмин бине Сђйфулла бине Габделхђмид Наласада имам џђм мљдђррис булды. Со­ћыннан хаќ сђфђренђ китеп, Мисырда ва­фат булып калды. Тагын бер оныгы — мел­ла Ќђмалетдин бине Шђмсетдин бине Хи­саметдин бине Габделхђмид Сабаныћ юга­рыгы, љченче мђчетендђ имам булды...II».

Ш. Мђрќани биредђ телгђ алынган мул­лаларныћ алдан књрњчђн џђм белемле ке­шелђр булуын, кайсысыныћ халык алдын­да югары дђрђќђле тњрђлђр исђбендђ йљрте­лњлђрен, китап язып, шђкертлђр укытып гомер итњен ђйтђ. Фарук Садыйковныћ ђти­се Габделхак ага ќђдитче, заманында ту­ган авылы Бљрбаш мђдрђсђсендђ алдынгы укыту ысулы кертер љчен тырышкан шђхес булган.

...XX гасырда илебезгђ килгђн афђтлђр ишле Садыйковлар гаилђсен дђ читлђтеп њтми. Бљек Ватан сугышына Мљхђммђд Са­дыйк бабайныћ бљтен ир балалары — алты улы (Габделхак, Габдулла, Габделђхђт, Габ­дессамат, Габделхђй, Габделбђр) китђ. Љч кыз баласы (Гљлчирђ, Саќидђ, Рђкыйга) тыл­да калып, кљнне тљнгђ ялгап, фронт љчен эш­лилђр. Габделхак џђм Габдуллага гына су­гыштан исђн кайтырга насыйп була. Алар армиядђн демобилизациялђнеп, 1945 елныћ ахырында Татарстанга, тыныч хезмђткђ кайталар...

Фарук Габделхак улы Садыйковка ба­баларында булган џђм Шиџабетдин Мђр­ќани язып калдырган сыйфатлар хас дисђм, џич тђ ялгышмамдыр. Фарук ага КПССныћ Татарстан љлкђ комитетында эшлђгђн ча­гында Сарманга да килђ иде. Башка кайбер ќитђкчелђрдђн аермалы буларак, ул килсђ, кешелђрнећ хђленђ керђ, кићђш-табыш итђ џђм њзе белђн очрашкан џђр кешенећ књће­лен књтђрђ. Кыскасы, бабалары кебек њк «дљреслек тарафдары, инсафлы булуы белђн зур шљџрђт казанды, гадел хљкем йљртње, аек акылы, тьшнаклыгы белђн аеры­лып торды».

Фарук Габделхак улы ђйтњенчђ, эшлђ­гђн вакытларыннан исендђ ић нык уелып калган вакыйгалардан берсе — 1981 елгы зур корылык. Ул елны республикабыз та­бигый афђтнећ њзђгендђ иде. Татарстанныћ бљтен кљчлђре бу бђла белђн кљрђшкђ ќђлеп ителде. Зур осталык белђн оештырылган ки­рђкле чаралар, промышленность предпри­ятиелђре џђм учреждениелђре коллектив­ларыныћ актив катнашында авыл хезмђт-чђннђренећ батырларча хезмђте нђтиќђ­сендђ республика халкы авыл хуќалыгы продукциясе белђн тђэмин ителде, Татар­стан авыл хуќалыгы исђ 1982 елны тиешле ђзерлек белђн каршы алды. Хђлнећ ућай якка њзгђрњенђ Мелиорация џђм Авыл хуќалы­гы министрлыклары хезмђткђрлђре, респуб­лика галимнђре керткђн љлеш зур иде. 1981 ел чаралары килђсе елда Татарстанда ул вакыттагы ић мул ућышны ќыярга мљмкинлек бирде.

Фарук ага ќђмђгате Наилђ ханымны еш кына ќылы сњз белђн телгђ ала. Ире кая гына эшлђсђ дђ, Наилђ ханым џђрвакыт янында булыр, акыллы кићђш бирер, булышыр, кы­енлыкларны да, шатлыкларны да уртакла­шыр. Быел аларныћ бергђ булуларына 60 ел тулды. Наилђ ханым­ныћ ђтисе Гыймади Хљснетдин улы Бљек Ва­тан сугышында џђлак була, ђнисе — Нђгыймђ Низами кызы 100 яшен ту­тырып, 2004 елда якты дљньядан китђ.

Садыйковларныћ яшьрђк буын вђкиллђренђ дђ гыйлемгђ омтылу, аћ-белем таратырга тырышу, намуслы хезмђт итњ хас. Фарук аганыћ олы улы Фђрит — химия фђннђре кандидаты. Фђрит ђфђнде­нећ улы Марат исђ Казан дђњлђт университетын тђ­мамлап, Нью-Йорктагы Колумбия университеты докторантурасын тђмам­лый џђм диссертация як­лап, философия докторы дђрђќђсен ала. Кызы Ли­лия Казан дђњлђт медицина университетын тђмамлаган. Хђзер ул табибђ булып эшли. Фарук Габделхак улыныћ икенче улы Рђшит, Казандагы тљзњ оешмаларыныћ бер­сендђ техник-механик булып эшли. Кызла­ры Эльмира џђм Гљлнара, берсе Казан дђњлђт технология университетын, икенче­се — Казан дђњлђт техника университетын «бишле»гђ тђмамлаган. Улы Илдар Казан дђњлђт техника университетыныћ љченче курсын тђмамлаган.

Шуны да ђйтергђ кирђк, Фарук ага сећ-лесе Сђйярђнећ улы Рђис Габделгани улы Самитов — республикабызда исеме таныл­ган инженер-тљзњче, техника фђннђре док­торы.

...Шђќђрђ — гарђпчђ «агач» дигђн сњз. Табигатьтђге урман џаваны сафландыра, дилђр. Шђќђрђлђр «урманы» исђ, иманым камил, рухыбызны сафландыра. Шул ур­манныћ тагын бер олуг агачы—Фарук Габ­делхак улы Садыйков шђќђрђсе.

I Хђзерге Балтач районындагы Бљрбаш авылы.
II Ђлеге Ќђмалетдин мулланыћ сећлесе Сђлимђќан – тђкъдим ителгђн шђќђрдђге Ихсан мулланыћ хатыны.  

Дамир Гарифуллин,

Россия гуманитар фђннђр академиясенећ шђрђфле академигы